ÇFARË ËSHTË KANCERI I MUSHKËRIVE?

Kanceri i mushkërive (ose Lung Cancer në anglisht) është një sëmundje ku qelizat e dëmshme në mushkëritë tuaja fillojnë të rriten pa kontroll. Normalisht, qelizat ndahen dhe bëjnë kopje për të zëvendësuar ato të vjetrat ose të dëmtuara. Por në rastin e kancerit, këto qeliza fitojnë ndryshime (mutacione) që i heqin “çelësin e ndezjes”, duke bërë që ato të vazhdojnë të shumohen pa ndalur. Kjo rritje e pakontrolluar krijon masa ose tumore indesh, të cilat përfundimisht ndërhyjnë në funksionimin normal të mushkërive. Këto qeliza kancerogjene mund të përhapen më pas në organe të tjera duke hyrë në qarkullimin e gjakut ose nyjet limfatike.

Është e rëndësishme të theksohet se “kanceri i mushkërive” i referohet specifikisht kancereve që fillojnë në mushkëri. Nëse kanceri fillon në një pjesë tjetër të trupit dhe përhapet në mushkëri, ai zakonisht emërtohet sipas vendit të tij origjinal (p.sh., metastazë në mushkëri).

Llojet Kryesore të Kancerit të Mushkërive:

Ekzistojnë dy lloje kryesore të kancerit të mushkërive:

• Kanceri i Mushkërive Jo-mikrocelular (NSCLC): Ky është lloji më i zakonshëm, duke përbërë mbi 80% të rasteve të kancerit të mushkërive. Format e zakonshme përfshijnë adenokarcinomën dhe karcinomën me qeliza skuamoze.
• Kanceri i Mushkërive Mikrocelular (SCLC): Ky lloj rritet më shpejt dhe është përgjithësisht më i vështirë për t’u trajtuar sesa NSCLC. Shpesh zbulohet kur tashmë është përhapur në pjesë të tjera të trupit, edhe nëse tumori primar në mushkëri është relativisht i vogël.

Ekzistojnë edhe lloje të tjera kanceri që mund të fillojnë në ose rreth mushkërive, si limfomat, sarkomat (në kocka ose inde të buta) dhe mezotelioma pleurale (kanceri në rreshtimin e mushkërive), por këto zakonisht trajtohen ndryshe dhe nuk quhen zakonisht “kancer i mushkërive”.

Sa i zakonshëm është Kanceri i Mushkërive?

Kanceri i mushkërive është kanceri i tretë më i zakonshëm në SHBA, me mbi 200,000 raste të reja të raportuara çdo vit.

Shkaqet dhe Faktorët e Riskut:

Megjithëse nuk kuptohet plotësisht shkaku i saktë i mutacioneve që çojnë në kancerin e mushkërive te disa individë, disa faktorë rrisin ndjeshëm rrezikun.

• Duhani: Faktori më i madh i rrezikut është pirja e çdo lloj produkti duhani, duke përfshirë cigaret, purot ose pipat. Vlerësohet se 80% e vdekjeve nga kanceri i mushkërive lidhen me duhanin.
• Ekspozimi ndaj tymit të duhanit të dorës së dytë.
• Ekspozimi ndaj substancave të dëmshme si radoni, asbesti, uraniumi, tymrat e naftës, silicë dhe produkte të qymyrit.
• Historiku i trajtimeve të mëparshme me rrezatim në gjoks (për shembull, për kancerin e gjirit ose limfomën).
• Historiku familjar i kancerit të mushkërive.

Është e rëndësishme të theksohet se deri në 20% e njerëzve të diagnostikuar me kancer të mushkërive nuk kanë pirë kurrë duhan. Ndërsa përdorimi i pajisjeve të avullimit (vaping) është një fenomen më i ri, ekspertët besojnë se ai ka potencialin të shkaktojë dëmtim të mushkërive, megjithëse efektet e tij afatgjata janë ende duke u studiuar.

Simptomat:

Shumë individë me kancer të mushkërive nuk përjetojnë simptoma derisa sëmundja të jetë e avancuar, megjithëse disa mund të kenë simptoma në fazat e hershme. Kanceri gjithashtu mund të rritet në trup për vite para se të zbulohet.

Simptomat e zakonshme të kancerit të mushkërive mund të përfshijnë:

• Kollë që nuk largohet ose përkeqësohet me kalimin e kohës.
• Vështirësi në frymëmarrje ose gulçim (dispnea).
• Dhimbje ose siklet në gjoks.
• Fishkëllimë gjatë frymëmarrjes.
• Kollë me gjak (hemoptizi).
• Ngjirje zëri.
• Humbje oreksi.
• Humbje peshe e pashpjegueshme.
• Lodhi e pashpjegueshme.
• Dhimbje shpatulle.
• Ënjtje në fytyrë, qafë, krahë ose pjesën e sipërme të gjoksit (sindroma e venës kava superiore).
• Pupilë e vogël dhe kapak i syrit i varur në njërin sy me pak ose aspak djersitje në atë anë të fytyrës (sindroma e Horner).

Një kollë e vazhdueshme ose pneumonia e përsëritur që nuk i përgjigjet trajtimit, ndonjëherë mund të jetë një tregues i hershëm i kancerit të mushkërive.

Diagnoza:

Diagnoza e kancerit të mushkërive shpesh përfshin disa hapa. Zakonisht fillon me një rishikim të simptomave, historikut shëndetësor dhe një ekzaminim fizik, ndoshta i ndjekur nga analiza fillestare të gjakut dhe një rreze X të gjoksit.

Nëse dyshohet për kancer të mushkërive, hapat e mëtejshëm të diagnozës zakonisht përfshijnë më shumë teste imazherike, si një skanim CT, dhe më pas zakonisht një biopsi (marrja e mostrave të indeve ose lëngjeve). Një skanim PET/CT mund të përdoret për të përcaktuar nëse kanceri është përhapur. Mostrat e biopsisë gjithashtu mund të testohen për ndryshime gjenetike, të cilat mund të ndihmojnë në përcaktimin e trajtimit më efektiv.

Trajtimi:

Trajtimet për kancerin e mushkërive kanë për qëllim të heqin, shkatërrojnë ose ngadalësojnë rritjen e qelizave kancerogjene, ose të fuqizojnë sistemin imunitar për t’i luftuar ato. Këto trajtime mund të përfshijnë:

• Kirurgji
• Ablacion me radiofrekuencë
• Terapi me rrezatim (radioterapi)
• Kimioterapi
• Terapi të synuar me ilaçe
• Imunoterapi

Kujdesi paliativ (trajtime për lehtësimin e simptomave dhe dhimbjes) përdoret gjithashtu për të reduktuar simptomat dhe dhimbjen. Qasja specifike e trajtimit varet nga lloji i kancerit të mushkërive, vendndodhja e tij, sa është përhapur dhe faktorë të tjerë individualë.

Parandalimi dhe Depistimi:

Për të reduktuar rrezikun, rekomandohet të mos pini duhan ose ta lini nëse e bëni, pasi rreziku juaj fillon të bjerë brenda pesë viteve pas lënies. Gjithashtu, shmangni tymin e duhanit të dorës së dytë dhe substancat e tjera të dëmshme. Ngrënia e një diete të shëndetshme dhe ruajtja e një peshe të shëndetshme mund të ndihmojnë gjithashtu.

Depistimi për kancerin e mushkërive mund të rrisë shanset për zbulimin e kancerit në fazat e tij më të hershme. Ju jeni i përshtatshëm për depistim nëse i plotësoni të gjitha këto kërkesa:

• Jeni midis moshës 50 dhe 80 vjeç.
• Ju ose pini aktualisht duhan ose e keni lënë duhanin brenda 15 viteve të fundit.
• Keni një histori duhanpirjeje prej 20 paketë-vjetësh (numri i paketave të cigareve në ditë shumëzuar me numrin e viteve që keni pirë duhan).

Diskutoni me mjekun tuaj për përfitimet dhe rreziqet e depistimit vjetor.